Wycena aktuarialna – podstawowe założenia i etapy przeprowadzania obliczeń
Ustalanie wartości zobowiązań długoterminowych wymaga uwzględnienia nie tylko i wyłącznie obecnych kosztów, ale także przemian, które mogą nastąpić w kolejnych latach. Problem ten występuje między innymi w przedsiębiorstwach zatrudniających pracowników objętych dodatkowymi świadczeniami, a także w instytucjach zarządzających ryzykiem finansowym. W tak zaistniałych okolicznościach wykorzystuje się metody aktuarialne, które łączą dane historyczne z założeniami dotyczącymi przyszłości.
Biuro aktuarialne może opracowywać analizy służące do ustalenia wartości zobowiązań, oceny ich zmienności lub przygotowania danych do sprawozdawczości. Zakres prac zależy od rodzaju badanego problemu. Przeciwnie konstatuje się świadczenia, których wysokość wynika z regulaminu pracowniczego, a całkiem inaczej zobowiązania uzależnione od liczby przyszłych zdarzeń losowych. W obu przypadkach ważne jest określenie celu obliczeń, daty, na którą ustalana jest wartość, a także zasad, według których zostaną przeprowadzone kalkulacje.
W przypadku świadczeń pracowniczych szczególne znaczenie ma sposób ustalania przyszłych uprawnień. Sama liczba zatrudnionych osób nie wystarcza do określenia wartości zobowiązania. Potrzebne są też informacje o wieku, stażu pracy, wynagrodzeniach i ustaleniach przyznawania poszczególnych świadczeń. Np zmiana regulaminu dotyczącego nagród jubileuszowych może wpłynąć na przyszłe koszty, wręcz o ile liczba pracowników pozostanie bez przekształceń. W obliczeniach uwzględnia się też założenia dotyczące wzrostu płac, przewidywanego momentu wypłaty a także stopy dyskontowej. Wycena aktuarialna polega na oszacowaniu wartości przyszłych świadczeń z uwzględnieniem prawdopodobieństwa ich wypłaty i wartości pieniądza w czasie. Nie oznacza to ustalenia dokładnej kwoty, która zostanie wypłacona później. Jest to szacunek oparty na określonych danych i postanowieniach, dlatego jego wynik może modyfikować się wraz z sytuacją ekonomiczną a także zmianami dotyczącymi zatrudnienia. Przy porównywaniu kalkulacji z różnorakich lat powinno się sprawdzić, czy zmieniły się dane wejściowe, parametry modelu, czy same zasady przyznawania świadczeń.
W praktyce istotnym etapem jest sprawdzenie jakości informacji przekazanych do analizy. Dane kadrowe mogą zawierać niezgodności, a dokumenty opisujące zasady świadczeń nie zawsze są wystarczająco precyzyjne. W pewnych przypadkach należy wyjaśnić sposób liczenia stażu pracy, ustalić, które składniki wynagrodzenia należy uwzględnić, lub zweryfikować listę osób uprawnionych do określonego świadczenia. Każda z tych kwestii może mieć wpływ na końcowy wynik. O ile nie można zyskać brakujących informacji, niezbędne jest ustalenie, czy da się przeprowadzić obliczenia przy zastosowaniu dodatkowych założeń i jak ograniczenia te trzeba opisać. Nie należy traktować wszystkich danych jako równie wiarygodnych bez wcześniejszego sprawdzenia ich źródła. Ważna jest także możliwość odtworzenia przyjętego sposobu postępowania. Dokumentacja kalkulacji powinna wskazywać wykorzystane dane, metodę, istotne parametry oraz przyczyny wprowadzonych przeróbek. Ma to znaczenie podczas sprawdzeniu sprawozdania finansowego, a także wówczas, gdy inna osoba analizuje wynik po dłuższym czasie.
Metody aktuarialne stosuje się także w analizie ubezpieczeń, planowaniu rezerw i szacowaniu kosztów związanych z ryzykiem. W tych obszarach fundamentem obliczeń mogą być dane o częstości szkód, wysokości pensji, czasie realizacji roszczeń oraz zmianach obserwowanych w kolejnych okresach. Wybór metody uzależniony jest od dostępności danych i charakteru analizowanego zjawiska. Jeżeli już liczba obserwacji jest niewielka, wyniki mogą być bardziej podatne na pojedyncze nietypowe zdarzenia. Z kolei dane obejmujące długi okres nie zawsze oddają aktualne warunki, szczególnie gdy zmieniły się przepisy, ceny lub sposób funkcjonowania rynku. Z tego względu powinno się oceniać, czy historyczne informacje nadal stanowią właściwą bazę prognoz. Istotne jest też analizowanie kilku możliwych wariantów, gdy niewielka zmiana parametrów może znacząco wpłynąć na oszacowaną wartość. Zestawienie takich wariantów pokazuje, które założenia mają największe znaczenie i gdzie występuje największa niepewność. Wyniki analizy należy odczytywać z uwzględnieniem tych ograniczeń, a przy kolejnych aktualizacjach sprawdzać, czy wcześniejsze przewidywania odpowiadają rzeczywistemu przebiegowi zdarzeń.
Źródło informacji: biuro aktuarialne.
Category: Finanse i bankowość
